Armaghane Danesh

fa تدوین چارچوب آسیب شناسی نظام سلامت کشور Developing a Framework for Diagnosing the National Health System's Pathologies مدیریت بهداشتی Health Management پژوهشي Research زمینه وهدف نظام سلامت ایران با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده و درهم‌تنیده در سطوح ساختاری، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی مواجه است که کارایی، اثربخشی و عدالت در ارائه خدمات سلامت را تحت‌تأثیر قرار داده‌اند. بخش عمده‌ای از مطالعات پیشین، این مسائل را به‌صورت توصیفی و پراکنده بررسی کرده‌اند و کمتر به تبیین روابط علّی و ریشه‌ای آن‌ها پرداخته‌اند. هدف پژوهش حاضر، تدوین و تبیین یک مدل جامع، علّی و سلسله‌مراتبی برای آسیب‌شناسی نظام سلامت کشور با تأکید بر شناسایی ریشه‌های ناکارآمدی و ارائه چارچوبی تحلیلی برای مداخلات سیاستی است. روش‌شناسی: این پژوهش از نوع مطالعه آمیخته (کیفی–کمی) و مبتنی بر رویکرد نظریه داده‌بنیاد گلیزر انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان حوزه نظام سلامت (شامل اساتید دانشگاه، مدیران ارشد وزارت بهداشت، رؤسای دانشگاه‌ها و مدیران مراکز بهداشتی و درمانی) با استفاده از نمونه‌گیری گلوله‌برفی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار ATLAS.ti انجام گرفت و پایایی کدگذاری‌ها با شاخص‌های هولستی، پی‌اسکات، کاپای کوهن و آلفای کرپیندروف تأیید شد. در بخش کمی، به‌منظور تحلیل روابط علّی و سطح‌بندی عوامل استخراج‌شده، از تکنیک‌های DEMATEL و مدلسازی ساختاری–تفسیری (ISM) استفاده شد. سپس، مدل نهایی با بهره‌گیری از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و داده‌های حاصل از پرسشنامه محقق‌ساخته در نمونه‌ای ۳۸۴ نفری از مدیران و کارشناسان حوزه سلامت در سراسر کشور اعتبارسنجی گردید. یافته‌ها: نتایج نشان داد که از میان ۳۳۰ گویه اولیه، ۳۷ کد انتخابی استخراج و در قالب ۸ بُعد نظری سازمان‌دهی شدند. تحلیل DEMATEL نشان داد که عوامل مدیریتی و حکمرانی، عوامل اقتصادی–سیاسی و عوامل آموزشی،پژوهشی و فناورانه بیشترین نقش علّی را در ناکارآمدی نظام سلامت دارند. همچنین، نتایج ISM، عوامل را در سه سطح ریشه‌ها، واسطه‌ها و پیامدها طبقه‌بندی کرد که بیانگر ماهیت غیرخطی و سیستمی آسیب‌هاست. یافته‌های SEM نیز برازش مناسب مدل را تأیید نمود. نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر نشان می‌دهد که اصلاح نظام سلامت ایران مستلزم مداخلات مقطعی نیست، بلکه نیازمند اصلاحات ساختاری، تأمین مالی پایدار، تمرکززدایی مدیریتی و گذار از رویکرد درمان‌محور به پیشگیری‌محور است.مدل ارائه‌شده، چارچوبی کاربردی برای سیاست‌گذاران به‌منظور اولویت‌بندی مداخلات و ارتقای عملکرد نظام سلامت فراهم می‌آورد. واژگان کلیدی: نظام سلامت کشور؛ آسیب‌شناسی؛ مطالعه آمیخته؛ نظریه داده‌بنیاد؛ حکمرانی سلامت   <ol> <li align="center" class="MsoEndnoteText" style="margin-left:8px; text-align:center; margin-bottom:13px"></li> </ol> Abstract Background and Objective: The Iranian health system faces multifaceted challenges at managerial, structural, economic, and social levels, which have affected its efficiency and responsiveness. Previous studies have largely focused on describing these issues rather than examining their underlying causal relationships. The present study aimed to design and validate a comprehensive hierarchical model for diagnosing the pathologies of Iran’s health system, emphasizing the identification of root causes to provide an analytical framework for policy interventions. Methods: This study adopted a mixed-methods approach. In the qualitative phase, Glaser’s grounded theory was used to extract concepts through semi-structured interviews with 25 health system experts selected via snowball sampling. Data were analyzed using ATLAS.ti software. In the quantitative phase, the relationships among extracted factors were analyzed using DEMATEL and Interpretive Structural Modeling (ISM) to determine causal levels. Finally, the model was validated using Structural Equation Modeling (SEM) with data collected from 384 health managers and experts. Results: The study identified 37 key components organized into 8 dimensions. DEMATEL results indicated that “Managerial and Governance Factors,” “Economic and Political Factors,” and “Educational/Technological Factors” have the highest causal influence. ISM analysis classified these factors into three levels: roots, intermediates, and outcomes, revealing the systemic nature of the pathologies. SEM findings confirmed the goodness of fit for the proposed model. Conclusion: The findings suggest that improving Iran’s health system requires a shift from short-term interventions to structural reforms, sustainable financing, managerial decentralization, and a transition from a treatment-oriented to a prevention-oriented approach. The proposed model provides a practical framework for policymakers to prioritize interventions based on root causes.   نظام سلامت کشور؛ آسیب‌شناسی؛ مطالعه آمیخته؛ نظریه داده‌بنیاد؛ حکمرانی سلامت Health System, Pathology, Mixed Methods Study, Grounded Theory, Health، Governance. 0 0 http://armaghanj.yums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3099-1&slc_lang=fa&sid=1 alireza shakibaeifar علیرضا شکیبایی alirezashakebae@yahoo.com 4269074019 100319475328460032905 No Yasuj University of Medical Sciences دانشگاه علوم پزشکی mehrdad hamrahi مهراذ همراهی ma_mf2002@yahoo.com 100319475328460032906 100319475328460032906 No Islamic Azad University, Kazerun Branch د اسلامی کازرون moslem sharifi مسلم شریفی sharifmoslem@yahoo.com 100319475328460032907 100319475328460032907 No Yasuj University of Medical Sciences گاه علوم پزشکی rahim ostavar رحیم استوار rahimostavar@yahoo.com 100319475328460032908 100319475328460032908 Yes Department of Health Management and Medical Services, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran روه مدیریت بهداشت و خدمات درمانی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران